RÊVEBERÎYA SERFIRAZAN

Rêveberiya Cihî û Saziya Civakî ya Beşdar: Modeleke Nû ya Rêxistina Civakî

Kurte

Ev xebat, di avakirina nîzama civakî de li şûna pergalên navendîparêz, li ser esasê prensîba "rêveberiya cihî" disekine. Ev modela ku azadiya hiqûqî û aborî ya kes û yekeyên herêmî (malbat û nahîye) diparêze, li ser bingehê hevkariyên piştgiriya civakî û pergala hakemtiyê hatîye avakirin.

1. Destpêk: Hevkariyên Piştgiriyê û Peymana Civakî

Pêkanîna aştiya civakî ne bi zorê, bi hevkariyên piştgiriyê yên dildarî pêk tê. Di rêveberiya cihî de civak bi peymanên ku ji jêr ber bi jor ve fireh dibin tê birêvebirin. Di vê pergalê de komên piştgiriyê yên siyasî, zanistî û pîşeyî, li şûna avahiyeke yekdestdar, ekosîstemeke pir-dengî ava dikin.

2. Astên Rêveberiyê û Parvekirina Desthilatê

Li gorî rêveberiya cihî, desthilat li ser astên ku sînorên erkên wan diyar in tê dabeşkirin:

Serweriya Zagonsaziyê: Di jiyana civakî de ya esas qaîdeyên nivîskî ne ku aliyan bi "aqilê hevpar" li ser lihev kiriye.

Sînorên Meqamê Rêveberiyê: Rêveber tenê dikarin di çarçoveya erkên peymana civakî de biryarê bidin.

Xizmeta li ser Esasê Şiyanê (Liyakat): Karên giştî bi destê pisporên pîşeyî yên ku di wê herêmê de dijîn têne meşandin.

3. Yekeyên Sosyo-Siyasî: Pergala Malbat û Nahîyeyê

Ev model, parçeyên herî piçûk ên civakê wekî yekeyên hiyerarşîk pênase dike:

Malbat (Yekeya Civakî): Yekeya herî piçûk e ku li ser bingehê cîrantî û têkiliyên nêzîk e. Li vir rêveberiya li ser bingeha hezkirinê serdest e, lê belê mafê cezakirinê tune ye.

Nahîye (Gund/Tax): Dilê rêveberiya cihî ye. Yekeya bingehîn e ku nîzama hiqûqî lê tê meşandin û qanûnên herêmî lê têne çêkirin. Kes ne li ber desthilata navendî, lê li ber pergala darizandinê ya nahîyeya xwe berpirsiyar e.

Bajar û Dewlet: Yekeyên jorîn in ku wezîfeya wan parastina ewlehiya hundurîn û derveyî ye.

4. Di Darizandinê de Rêveberiya Cihî: Pergala Hakemtiyê

Ji bo çareserkirina nakokiyan, li şûna dadgerên dewletê, "Pergala Hakemtiyê" tê pêşniyar kirin.

Her kes dikare nûnerên li gorî têgihiştina xwe ya hiqûqî hilbijêre (Hiqûqa Piralî).

Li şûna biryarên navendî, biryarên hakeman ên ku di cih de çareseriyê hildiberînin esas in.

Dadger hêza xwe rasterast ji daxwaza aliyên dozê digirin.

5. Aborî û Tora Xizmetê ya Parzemînî

Hevkariyên Xizmetê: Hilberîn li gundan dest pê dike; navçe wekî xizmet, herêm wekî şêwirmendî û parzemîn jî wekî navendên lêkolînê bi şêweyê kooperatîfan têne birêxistin kirin.

Fînansekirina Siyasî: Piştgirîkirina partiyên siyasî bi tercîhên ku welatî li ser bacên xwe dikin pêk tê, ev jî siyaseta herêmî xurt dike.

6. Beşdariya Civakî û Qadên Jiyanê

Jiyana Sîteyan: Sîteyên xweser ên nahîyeyan, qaîdeyên xwe bi xwe datînin. Ji ber ku milk di bin banê kooperatîfê de ye, guhertina cîh hêsan e.

Perwerde û Jiyan: Xwendekar di dema perwerdehiyê de di kargehan de bi awayekî "part-time" dixebitin da ku hem fêrî pîşeyekî bibin û hem jî debara xwe bikin.

7. Encam

Modela rêveberiya cihî armanc dike ku bi dewrkirina erkên navendî ji bo yekeyên herêmî, azadiya kesane bibe asta herî jor. Di vê pergalê de hiqûq dibe herêmî û siyaseta bi beşdariya rasterast a gel teşe digire. Ev nîzameke civakî ye ku tê de refah û azadî bi hev re têne parastin.

Xeratê civaknas Zeki Altuboğa